跳到内容
当前位置:首页>考研真题>高三语文一轮复习之课内文言文——《大学之道》《人皆有不忍人之心》

高三语文一轮复习之课内文言文——《大学之道》《人皆有不忍人之心》

  • 2026-11-21 06:50:47
高三语文一轮复习之课内文言文——《大学之道》《人皆有不忍人之心》

《大学之道》《人皆有不忍人之心》知识清单

高三语文一轮复习 · 课内儒家经典双篇

《礼记·大学》 · 《孟子·公孙丑上》

专题导语:儒家的内圣外王

《大学》本是《礼记》中的一篇,传为曾子所作,南宋朱熹将其与《中庸》《论语》《孟子》合为“四书”。《礼记》由西汉戴圣编定,即今本《小戴礼记》。孟子承孔子而主“性善”,倡仁政、民本,本文是其性善论的集中表述。

一、文学与文化常识

1. 作者与典籍

曾子,名参,字子舆,春秋末年思想家,孔子晚年弟子,后世尊“宗圣”。戴圣,西汉今文经学“小戴学”开创者,编《小戴礼记》。孟子,战国儒家代表,主性善、仁政、民贵君轻。

2. 小学与大学

古人八岁入小学,学洒扫应对、礼乐射御书数等基础;十五岁入大学,学伦理、政治、哲学等“穷理正心、修己治人”的学问。“大学”指大人之学,与今日的大学不同。

二、字音字形

字词

读音

字词

读音

庶人

shù,平民

壹是

yī,一概

怵惕

chù tì,惊骇

恻隐

cè,哀痛怜悯

羞恶

wù,憎恶

孺子

rú,小孩

内交

“内”同“纳”

要誉

yāo,求取

乡党

同乡之人

火之始然

“然”同“燃”

三、文言知识系统梳理

1. 通假字

例句

本字及意义

非所以内交于孺子之父母

“内”同“纳”,结交

若火之始然

“然”同“燃”,燃烧

在亲民(一说)

“亲”当作“新”,使民革新

2. 古今异义

词语

古义

今义

大学

大人之学,修己治人的学问

高等学校

所以

……的原因 / 用来……的

因果连词

乡党

同乡、乡里

政党

四海

天下

四片海域

3. 词类活用

例句

类型及释义

大学之道,在明明德

前“明”形作动,彰明;后“明”形,美好

欲齐其家

使动,使……整齐有序

先正其心 / 先诚其意

使动,使……端正 / 使……真诚

止于至善

“止”动,达到;“善”形作名,完善境界

自贼者也 / 贼其君

“贼”名作动,伤害、残害

足以保四海

“保”使动,使……安定

4. 一词多义

明:彰明(明明德);明亮(明月);英明(平明之理);眼力(察秋毫之末);阐明(明道德)。善:完善境界(止于至善);善行(积善成德);揩拭(善刀而藏);交好(素善);善于(善假于物);赞许(王曰善)。

治:治理(治其国);安定(垂拱而治);审理(治其事);整理(治装);追究(治臣之罪)。贼:伤害(自贼、贼其君);强盗;祸害;刺客。若:好像(若火之始然);如果(若舍郑);你(若入前为寿);比得上(曾不若);……的样子(沃若)。

5. 特殊句式

例句

句式特点

恻隐之心,仁之端也

判断句,“……也”

无恻隐之心,非人也

否定判断,“非”

古之欲明明德于天下者

状语后置

非所以要誉于乡党朋友也

状语后置、否定判断

自贼者也

宾语前置兼判断(“自贼”即“贼自”)

四、重点句翻译

大学之道,在明明德,在亲民,在止于至善。

大学的宗旨,在于彰明美好的德行,在于亲近爱抚民众,在于达到至善的境界。

物有本末,事有终始,知所先后,则近道矣。

万物有本有末,万事有终有始,懂得先后次序,就接近道了。

自天子以至于庶人,壹是皆以修身为本。

从天子到平民,一律都以修养自身为根本。

今人乍见孺子将入于井,皆有怵惕恻隐之心。

有人突然看见小孩要掉进井里,都会有惊骇同情的心情。

恻隐之心,仁之端也;羞恶之心,义之端也。

同情心是仁的发端,羞恶心是义的发端。

苟能充之,足以保四海;苟不充之,不足以事父母。

如果能扩充它,足以安定天下;如果不扩充,连侍奉父母都不够。

五、文脉梳理

1. 三纲八目

三纲:明明德、亲民、止于至善。八目:格物、致知、诚意、正心、修身、齐家、治国、平天下。八目环环相扣、互为条件,自内而外、由己及人,“修身”是贯通内外的枢纽。

2. 四端

四心

四端

对应

恻隐之心

仁之端

仁

羞恶之心

义之端

义

辞让之心

礼之端

礼

是非之心

智之端

智

六、主旨与写作方法

《大学之道》以连锁的顶真句式(“知止而后有定,定而后能静……”)和正反对照,阐明修养次第,强调修身为本。《人皆有不忍人之心》以“孺子入井”的典型情境和排比、比喻(火始燃、泉始达),论证性善四端,重在“扩充”。两篇共同体现儒家由内圣而外王、推己及人的思想。

七、作文素材

人物:曾子日三省吾身、弘毅任重;孟子性善养气、以民为本。金句:“壹是皆以修身为本”“知人者智,自知者明”(可与老子互参)。话题:修身与立德、本心与扩充、自律与担当、推己及人、个人修养与社会责任。

基本 文件 流程 错误 SQL 调试
  1. 请求信息 : 2026-11-21 08:56:16 HTTP/1.1 GET : http://www.sjds.net/a/555848.html
  2. 运行时间 : 0.135893s [ 吞吐率:7.36req/s ] 内存消耗:4,513.31kb 文件加载:140
  3. 缓存信息 : 0 reads,0 writes
  4. 会话信息 : SESSION_ID=2df89a397ce37764cafeafec405b4dc2
  1. /www/wwwroot/www.sjds.net/public/index.php ( 0.79 KB )
  2. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/autoload.php ( 0.17 KB )
  3. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/composer/autoload_real.php ( 2.49 KB )
  4. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/composer/platform_check.php ( 0.90 KB )
  5. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/composer/ClassLoader.php ( 14.03 KB )
  6. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/composer/autoload_static.php ( 4.90 KB )
  7. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/helper.php ( 8.34 KB )
  8. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-validate/src/helper.php ( 2.19 KB )
  9. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/helper.php ( 1.47 KB )
  10. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/stubs/load_stubs.php ( 0.16 KB )
  11. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Exception.php ( 1.69 KB )
  12. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-container/src/Facade.php ( 2.71 KB )
  13. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/symfony/deprecation-contracts/function.php ( 0.99 KB )
  14. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/symfony/polyfill-mbstring/bootstrap.php ( 8.26 KB )
  15. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/symfony/polyfill-mbstring/bootstrap80.php ( 9.78 KB )
  16. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/symfony/var-dumper/Resources/functions/dump.php ( 1.49 KB )
  17. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-dumper/src/helper.php ( 0.18 KB )
  18. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/symfony/var-dumper/VarDumper.php ( 4.30 KB )
  19. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/App.php ( 15.30 KB )
  20. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-container/src/Container.php ( 15.76 KB )
  21. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/psr/container/src/ContainerInterface.php ( 1.02 KB )
  22. /www/wwwroot/www.sjds.net/app/provider.php ( 0.19 KB )
  23. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Http.php ( 6.04 KB )
  24. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/helper/Str.php ( 7.29 KB )
  25. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Env.php ( 4.68 KB )
  26. /www/wwwroot/www.sjds.net/app/common.php ( 0.03 KB )
  27. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/helper.php ( 18.78 KB )
  28. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Config.php ( 5.54 KB )
  29. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/app.php ( 0.95 KB )
  30. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/cache.php ( 0.78 KB )
  31. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/console.php ( 0.23 KB )
  32. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/cookie.php ( 0.56 KB )
  33. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/database.php ( 2.48 KB )
  34. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/facade/Env.php ( 1.67 KB )
  35. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/filesystem.php ( 0.61 KB )
  36. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/lang.php ( 0.91 KB )
  37. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/log.php ( 1.35 KB )
  38. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/middleware.php ( 0.19 KB )
  39. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/route.php ( 1.89 KB )
  40. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/session.php ( 0.57 KB )
  41. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/trace.php ( 0.34 KB )
  42. /www/wwwroot/www.sjds.net/config/view.php ( 0.82 KB )
  43. /www/wwwroot/www.sjds.net/app/event.php ( 0.25 KB )
  44. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Event.php ( 7.67 KB )
  45. /www/wwwroot/www.sjds.net/app/service.php ( 0.13 KB )
  46. /www/wwwroot/www.sjds.net/app/AppService.php ( 0.26 KB )
  47. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Service.php ( 1.64 KB )
  48. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Lang.php ( 7.35 KB )
  49. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/lang/zh-cn.php ( 13.70 KB )
  50. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/initializer/Error.php ( 3.31 KB )
  51. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/initializer/RegisterService.php ( 1.33 KB )
  52. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/services.php ( 0.14 KB )
  53. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/service/PaginatorService.php ( 1.52 KB )
  54. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/service/ValidateService.php ( 0.99 KB )
  55. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/service/ModelService.php ( 2.04 KB )
  56. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-trace/src/Service.php ( 0.77 KB )
  57. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Middleware.php ( 6.72 KB )
  58. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/initializer/BootService.php ( 0.77 KB )
  59. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/Paginator.php ( 11.86 KB )
  60. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-validate/src/Validate.php ( 63.20 KB )
  61. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/Model.php ( 23.55 KB )
  62. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/Attribute.php ( 21.05 KB )
  63. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/AutoWriteData.php ( 4.21 KB )
  64. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/Conversion.php ( 6.44 KB )
  65. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/DbConnect.php ( 5.16 KB )
  66. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/ModelEvent.php ( 2.33 KB )
  67. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/RelationShip.php ( 28.29 KB )
  68. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/contract/Arrayable.php ( 0.09 KB )
  69. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/contract/Jsonable.php ( 0.13 KB )
  70. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/contract/Modelable.php ( 0.09 KB )
  71. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Db.php ( 2.88 KB )
  72. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/DbManager.php ( 8.52 KB )
  73. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Log.php ( 6.28 KB )
  74. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Manager.php ( 3.92 KB )
  75. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/psr/log/src/LoggerTrait.php ( 2.69 KB )
  76. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/psr/log/src/LoggerInterface.php ( 2.71 KB )
  77. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Cache.php ( 4.92 KB )
  78. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/psr/simple-cache/src/CacheInterface.php ( 4.71 KB )
  79. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/helper/Arr.php ( 16.63 KB )
  80. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/cache/driver/File.php ( 7.84 KB )
  81. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/cache/Driver.php ( 9.03 KB )
  82. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/contract/CacheHandlerInterface.php ( 1.99 KB )
  83. /www/wwwroot/www.sjds.net/app/Request.php ( 0.09 KB )
  84. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Request.php ( 55.78 KB )
  85. /www/wwwroot/www.sjds.net/app/middleware.php ( 0.25 KB )
  86. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Pipeline.php ( 2.61 KB )
  87. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-trace/src/TraceDebug.php ( 3.40 KB )
  88. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/middleware/SessionInit.php ( 1.94 KB )
  89. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Session.php ( 1.80 KB )
  90. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/session/driver/File.php ( 6.27 KB )
  91. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/contract/SessionHandlerInterface.php ( 0.87 KB )
  92. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/session/Store.php ( 7.12 KB )
  93. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Route.php ( 23.73 KB )
  94. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/RuleName.php ( 5.75 KB )
  95. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/Domain.php ( 2.53 KB )
  96. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/RuleGroup.php ( 22.43 KB )
  97. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/Rule.php ( 26.95 KB )
  98. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/RuleItem.php ( 9.78 KB )
  99. /www/wwwroot/www.sjds.net/route/app.php ( 1.72 KB )
  100. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/facade/Route.php ( 4.70 KB )
  101. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/dispatch/Controller.php ( 4.74 KB )
  102. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/Dispatch.php ( 10.44 KB )
  103. /www/wwwroot/www.sjds.net/app/controller/Index.php ( 4.81 KB )
  104. /www/wwwroot/www.sjds.net/app/BaseController.php ( 2.05 KB )
  105. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/facade/Db.php ( 0.93 KB )
  106. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/connector/Mysql.php ( 5.44 KB )
  107. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/PDOConnection.php ( 52.47 KB )
  108. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/Connection.php ( 8.39 KB )
  109. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/ConnectionInterface.php ( 4.57 KB )
  110. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/builder/Mysql.php ( 16.58 KB )
  111. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/Builder.php ( 24.06 KB )
  112. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/BaseBuilder.php ( 27.50 KB )
  113. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/Query.php ( 15.71 KB )
  114. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/BaseQuery.php ( 45.13 KB )
  115. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/TimeFieldQuery.php ( 7.43 KB )
  116. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/AggregateQuery.php ( 3.26 KB )
  117. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/ModelRelationQuery.php ( 20.07 KB )
  118. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/ParamsBind.php ( 3.66 KB )
  119. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/ResultOperation.php ( 7.01 KB )
  120. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/WhereQuery.php ( 19.37 KB )
  121. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/JoinAndViewQuery.php ( 7.11 KB )
  122. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/TableFieldInfo.php ( 2.63 KB )
  123. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/Transaction.php ( 2.77 KB )
  124. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/log/driver/File.php ( 5.96 KB )
  125. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/contract/LogHandlerInterface.php ( 0.86 KB )
  126. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/log/Channel.php ( 3.89 KB )
  127. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/event/LogRecord.php ( 1.02 KB )
  128. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/Collection.php ( 16.47 KB )
  129. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/facade/View.php ( 1.70 KB )
  130. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/View.php ( 4.39 KB )
  131. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Response.php ( 8.81 KB )
  132. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/response/View.php ( 3.29 KB )
  133. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Cookie.php ( 6.06 KB )
  134. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-view/src/Think.php ( 8.38 KB )
  135. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/contract/TemplateHandlerInterface.php ( 1.60 KB )
  136. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-template/src/Template.php ( 46.61 KB )
  137. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-template/src/template/driver/File.php ( 2.41 KB )
  138. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-template/src/template/contract/DriverInterface.php ( 0.86 KB )
  139. /www/wwwroot/www.sjds.net/runtime/temp/022a5b1eae5a9e3c31e54f699d8ae600.php ( 8.36 KB )
  140. /www/wwwroot/www.sjds.net/vendor/topthink/think-trace/src/Html.php ( 4.42 KB )
  1. CONNECT:[ UseTime:0.000976s ] mysql:host=172.18.0.4;port=3306;dbname=www_sjds;charset=utf8mb4
  2. SHOW FULL COLUMNS FROM `fenlei` [ RunTime:0.001161s ]
  3. SELECT * FROM `fenlei` WHERE `fid` = 0 [ RunTime:0.000608s ]
  4. SELECT * FROM `fenlei` WHERE `fid` = 63 [ RunTime:0.000517s ]
  5. SHOW FULL COLUMNS FROM `set` [ RunTime:0.000894s ]
  6. SELECT * FROM `set` [ RunTime:0.000488s ]
  7. SHOW FULL COLUMNS FROM `article` [ RunTime:0.000975s ]
  8. SELECT * FROM `article` WHERE `id` = 555848 LIMIT 1 [ RunTime:0.000618s ]
  9. UPDATE `article` SET `lasttime` = 1795222576 WHERE `id` = 555848 [ RunTime:0.004723s ]
  10. SELECT * FROM `fenlei` WHERE `id` = 65 LIMIT 1 [ RunTime:0.000585s ]
  11. SELECT * FROM `article` WHERE `id` < 555848 ORDER BY `id` DESC LIMIT 1 [ RunTime:0.000702s ]
  12. SELECT * FROM `article` WHERE `id` > 555848 ORDER BY `id` ASC LIMIT 1 [ RunTime:0.000606s ]
  13. SELECT * FROM `article` WHERE `id` < 555848 ORDER BY `id` DESC LIMIT 10 [ RunTime:0.001182s ]
  14. SELECT * FROM `article` WHERE `id` < 555848 ORDER BY `id` DESC LIMIT 10,10 [ RunTime:0.000995s ]
  15. SELECT * FROM `article` WHERE `id` < 555848 ORDER BY `id` DESC LIMIT 20,10 [ RunTime:0.001358s ]
0.158679s